Aydın’ın Sultanhisar ilçesinde bulunan Nysa Antik Kenti, Helenistik dönemden Roma dönemine uzanan tarihi, görkemli tiyatrosu, kütüphanesi ve meclis binasıyla Anadolu’nun önemli arkeolojik alanları arasında yer alıyor. Antik çağda eğitim ve kültür merkezi olarak öne çıkan kent, günümüzde de geçmişin izlerini taşıyor.
Aydın-Denizli kara yolu üzerinde, Aydın kent merkezine yaklaşık 30 kilometre, Sultanhisar ilçesine ise 3 kilometre uzaklıkta bulunan Nysa Antik Kenti, antik Karia bölgesinin önemli yerleşimlerinden biri olarak biliniyor.
Antik kentin kuruluşuna ilişkin bilgiler, coğrafyacı ve gezgin Amasyalı Strabon ile tarihçi Stephanos’un aktarımlarına dayanıyor. Helenistik dönemde, MÖ 3. yüzyılın ilk yarısında kurulduğu belirtilen Nysa, özellikle Roma İmparatorluğu döneminde kültürel açıdan önemli bir merkez haline geldi.
İKİ YAKAYI BİRLEŞTİREN ANTİK KENT
Derin bir boğazın iki yakasında kurulan Nysa, farklı bölümlerini birbirine bağlayan köprüleri ve dikkat çekici mimarisiyle öne çıkıyor. Kentteki yapıların, sokakların ve meydanların bir bölümü, eğimli arazi koşullarına uyum sağlamak amacıyla tonozlu altyapılar üzerine inşa edildi.
Antik kentte tiyatro, stadyum, gymnasium, agora, meclis binası, Roma hamamları ve kütüphane gibi önemli yapıların kalıntıları bulunuyor. Kentin farklı bölümlerini birbirine bağlayan köprüler ise Nysa’nın mimari ve mühendislik özelliklerini gözler önüne seriyor.
ANADOLU’NUN ÖNEMLİ ANTİK KÜTÜPHANELERİNDEN BİRİ
Nysa’nın en dikkat çekici yapılarından biri olan kütüphane, iki katlı mimarisiyle öne çıkıyor. Anadolu’daki antik dönem kütüphaneleri arasında önemli bir yere sahip olan yapı, Ephesos’taki Celsus Kütüphanesi’nden sonra iyi korunmuş örnekler arasında gösteriliyor.
Antik çağda eğitim alanında ün kazanan Nysa’da, gençlerin bedensel ve düşünsel gelişimine yönelik yapılar da bulunuyordu. Yaklaşık 165 metre uzunluğunda ve 70 metre genişliğindeki gymnasium, kentin eğitim ve spor yaşamının önemli merkezlerinden biriydi.
Antik dönemin ünlü coğrafyacısı Strabon’un da Nysa’da eğitim görmüş olması, kentin geçmişteki bilimsel ve kültürel konumunu ortaya koyan önemli bilgiler arasında yer alıyor.
TİYATRO VE MECLİS BİNASIYLA ÖNE ÇIKIYOR
Kent merkezinin doğu yamacında yer alan tiyatro, günümüze ulaşan önemli yapılardan biri. Yaklaşık 10 bin kişilik kapasiteye sahip olduğu belirtilen tiyatronun oturma alanı, yarım daireyi aşan bir biçime sahip.
Nysa’nın en iyi korunmuş yapılarından biri ise Bouleuterion olarak bilinen meclis binası. Strabon’un Gerontikon, yani yaşlılar meclisi olarak tanımladığı yapıda, dikdörtgen planlı mimarinin içinde yarım daire biçiminde oturma sıraları bulunuyor.
Kentteki bir diğer önemli yapı olan stadyum ise yaklaşık 192 metre uzunluğunda ve 44 metre genişliğinde. Strabon’un amfitiyatro olarak tanımladığı bu alanın, günümüzde sel sularının etkisiyle tahrip olduğu belirtiliyor. Yapının batı bölümündeki oturma sıraları doğal arazi üzerine yerleştirilmiş durumda.
AGORA VE NEKROPOL ALANI DA TARİHE IŞIK TUTUYOR
Bouleuterion’un doğusunda bulunan agora, antik kentin ticari yaşamının merkeziydi. Yaklaşık 89’a 105 metre ölçülerindeki alan, dört tarafı kolonlu bölümlerle çevrili bir pazar yeri niteliği taşıyordu.
Kentin batısında ise antik dönemde mezarlık alanı olarak kullanılan nekropol bulunuyor. Nekropolün, antik kentin kutsal alanlarından Akharaka’ya (bugünkü Salâvatlı çevresi) uzanan yol üzerinde yer alması, bölgenin geçmişteki inanç ve kültür yaşamına ilişkin izler taşıyor.
Helenistik döneme ait şehir surlarının günümüze ulaşan belirgin kalıntıları bulunmazken, alanda yer yer Bizans döneminden kalma sur izlerine rastlanıyor.
Tarihi yapıları, eğitim geleneği ve mimari özellikleriyle Nysa Antik Kenti, Aydın’ın kültürel mirasının önemli parçalarından biri olmayı sürdürüyor. Kent, antik çağın sosyal yaşamını, eğitim anlayışını ve şehir planlamasını anlamak isteyenler için önemli bir tarih hazinesi niteliği taşıyor.
